Czy metoda Marii Montessori sprawdza się podczas pracy z dziećmi w edukacji przedszkolnej?

Na to pytanie próbowała odpowiedzieć w swojej pracy licencjackiej Elżbieta Horoszczak – studentka Pedagogiki wczesnoszkolnej i wychowania przedszkolnego z pedagogiką Montessori Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu, Wydział Ekonomiczny w Opolu.

Przez kilkanaście godzin nasza placówka stała się terenem badań, a przedszkolaki oraz nauczyciele montessoriańscy – grupą badawczą. Efektem swobodnej obserwacji jest poniższy fragment:

 

Rozdział V.
METODA MARII MONTESSORI
W ŚWIETLE BADAŃ WŁASNYCH.

5.1. Lokalizacja, architektura, przygotowane otoczenie.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori znajduje się w najpiękniejszej części miasta Opole. Jest to wyspa Pasieka, która otoczona jest dwoma rzekami, od zachodu Odrą natomiast od wschodu Młynówką. Jest to miejsce zewsząd otoczone zielenią. Ogromnym plusem jest to, że za budynkiem w którym zlokalizowane jest przedszkole znajduje się Park Nadodrzański. Wychowankowie mają dzięki temu swobodną możliwość obcowania z naturą bez konieczności przedzierania się przez betonowy zgiełk miasta. Na wyspie znajduje się wiele historycznych obiektów takich jak: Staw i Park Zamkowy przy ul. Norberta Barlickiego, Wojewódzka Biblioteka Publiczna, Amfiteatr Tysiąclecia, Wieża Piastowska oraz wiele innych. Otwiera to możliwość obcowania z historią i kulturą lokalną na wyciągnięcie ręki.

Przedszkole mieści się w tylnej części ulicy Powstańców Śląskich. Z daleka od zgiełku miasta, szumu aut i unoszących się w powietrzu spalin. Jest zlokalizowane na parterze, a drzwi wejściowe są przeszklone. Efektem tego pomieszczenia są dobrze naświetlone i nie ma konieczności nadużywania sztucznego światła.

Wchodząc do środka widzimy pomieszczenie podzielone na strefy. Znajdują się w nim: szatnia, kącik czytelniczy oraz kącik do spożywania posiłków.

W strefie szatni znajduje się ławka, na której dzieci mogą usiąść i zdjąć wierzchnie ubranie. Każde dziecko posiada swój haczyk oraz miejsce na buty oznaczone imieniem, a także koszyczek na pozostałe części garderoby. Wszystko jest dostosowane do wzrostów maluchów by mogły samodzielnie się ubierać i zdejmować ubrania. Strefa czytelnicza to półki z książkami, stolik z lampą i wiklinowe krzesełko oraz duża pufa, na której wygodnie mogą usiąść dzieci wraz z nauczycielem lub samodzielnie podczas czytania książek. Wszytko dostosowane do wzrostu maluchów.

Strefa do spożywania posiłków jest oddzielona od strefy czytelniczej półką, w której dzieci mogą zostawiać swoje zabawki przyniesione z domu. Na regale znajduje się również akwarium z rybkami. W tej strefie znajdują się dwa stoliki oraz krzesełka. Dzieci w tym miejscu mają dostęp do talerzy, sztućców oraz ściereczek. Wychowankowie samodzielnie nakładają sobie śniadanie oraz odnoszą talerzyki po skończeniu posiłku. Jeżeli coś zostanie rozlane lub rozsypane również samodzielnie sprzątają po sobie. Takie pomieszczenie z trzema wydzielonymi strefami przygotowuje dzieci do dbałości o porządek.

Do pracowni Montessori wchodzimy przez przejście z drzwiami z dwoma skrzydłami i klamkami – jedno dostosowane do wzrostu dzieci, drugie dorosłych. Jest to bardzo przydatna pomoc dydaktyczna, uczy bardzo praktycznej umiejętności jaką jest ciche zamykanie drzwi.

Zdjęcie 4. Drzwi z dwoma skrzydłami.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (19)

Dzieci w Akademii mają możliwość swobodnego ruchu, w ich otoczeniu znajduje się zatem tylko to co niezbędne. W związku z tym, że dzieci lubią wykonywać zadania na podłodze, pomieszczenie im to umożliwia. W przedszkolu znajdują się również dywaniki, z których dzieci korzystają przy pracy z pomocami dydaktycznymi. We wnętrzu wykorzystano stonowane kolory, które ułatwiają skupienie. Wyeliminowano nadmiar bodźców, które w dzisiejszym świecie otaczają dzieci z każdej strony i zakłócają jego możliwości koncentracji na jednej czynności. Taka harmonia zachęca dzieci do samodzielnych działań i decyzji. Mają one możliwość zrelaksowania i swobodnego myślenia. Pomoce dydaktyczne rozmieszczone wokół sali w białych otwartych regałach dają uczucie ładu, harmonii i estetyki. Tymi czynnikami zadbano o rozwój psychiczny dzieci ponieważ taka aranżacja ułatwia koncentrację, a ta jest ważnym warunkiem rozwoju psychicznego. Logika i porządek w metodzie Montessori to ramy wolności jaką powinny mieć dzieci.

W związku z tym, że otwarte regały z pomocami dydaktycznymi są rozmieszczone przy ścianach wokół sali na wysokości dziecka, umożliwia to pracę z wykorzystaniem określonego materiału Montessoriańskiego bez pomocy nauczyciela. Dziecko samodzielnie wybiera pomoc dydaktyczną, przynosi i po skończeniu pracy odnosi na miejsce. Materiał jest prezentowany w taki sposób, że pełni dla dziecka charakter wyzwania. Szanowana jest tutaj jedna z najważniejszych zasad Marii Montessorii – zasada samodzielności. To dzięki samodzielności dzieci mają możliwość swobodnego wyrażania siebie. Uwalniany jest ich potencjał, wolność i kreatywność. Dzięki temu dziecko zajmuje się tym, co naprawdę go interesuje, umożliwia to wachlarz pomocy dydaktycznych z wielu dziedzin edukacyjnych.

Zdjęcie 5. Pracownia Montessori z pomocami dydaktycznymi.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (12)

W Akademii Montessori dzieciom ułatwia się orientację przestrzenną, pomieszczenie jest urządzone w taki sposób, że jest dla dziecka bardzo pomocne. Każdy przedmiot ma swoje miejsce a zasada ta jest konsekwentnie przestrzegana i egzekwowana przez nauczycieli. Pomoce dydaktyczne są podzielone tematycznie. Dziedziny takie jak: edukacja matematyczna, edukacja językowa, kształcenie zmysłów, wychowanie kosmiczne oraz ćwiczenia praktycznego dnia mają swoje osobne regały a kolejność jest szeregowana pod względem trudności – od najłatwiejszej do najtrudniejszej. Pomoce dydaktyczne są również systematycznie uzupełniane i zmieniane pod kontem stopnia trudności by rozwój dzieci przebiegał harmonijnie. Każda pomoc dydaktyczna posiada tylko jeden egzemplarz, doskonalona jest dzięki temu cecha cierpliwości i szacunku ponieważ muszą one poczekać aż pierwsze skończy i odłoży materiał na miejsce.

Ogromną zaletą jest to, że grupa przedszkolna jest różnicowana wiekowo, to bardzo ważny czynnik rozwojowy. Otoczenie dzieci w różnym wieku stwarza naturalne warunki rozwoju umysłowego i społecznego. Młodsze dzieci poprzez naśladowanie przejmują od starszych umiejętności i wiedzę. Natomiast dzieci starsze mają możliwość prezentowania swojej wiedzy młodszym. Mają również okazję do opiekowania się nimi i pomagania im w działaniach, sprzyja to wypracowaniu wrażliwości oraz podnosi ich samoocenę. Wszystkie dzieci stają się bardziej wrażliwe i otwarte na potrzeby innych, tworzy się większe poczucie więzi emocjonalnej w grupie. Zadbano tutaj o prawidłowy rozwój społeczny.

Dzieci w przedszkolu Akademia Szkraba codziennie przebywają na powietrzu. Korzystają z parku Nadodrzańskiego jak i również z osiedlowego placu zabaw. Ruch w pedagogice Montessori to podstawa rozwoju.

Zdjęcie 6. Osiedlowy plac zabaw.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (22)

5.2. Praktyczne ćwiczenia dnia codziennego.

Praktyczne ćwiczenia dnia codziennego pomagają dziecku w nauce niezależności i samodzielności. Jest to jeden z filarów metody Marii Montessori. Efektem usamodzielniania dzieci jest ich zaradność, czyli zdolność działania bez pomocy dorosłych.

Każdy dzień w Akademii Szkraba Montessori zaczyna się od lekcji ciszy. Nauczyciel prosi dzieci by usiadły w kole, po czym zapalana jest świeca, a dzieci w ciszy i skupieniu podają ją sobie nawzajem w kręgu. Cisza w edukacji Montessori przejawia się spokojem, ekonomią słów, umiejętnością słuchania, uwagą na działaniu. Dziecko poprzez lekcję ciszy koncentruje się na zadaniu, a jego zmysły działają dokładniej. Lekcja ciszy jest dla dzieci dużym wysiłkiem do samokontroli, samodyscypliny i cierpliwości, dzięki nim dzieci się relaksują. Prowadzenie lekcji ciszy w Akademii Szkraba na początku dnia wprowadza dzieci w stan koncentracji i spokoju co sprzyja ich dalszej pracy.

Zgodnie z metodą Marii Montessori w przedszkolu respektowana jest samodzielna aktywność dzieci. Dzięki samodzielności dzieci doskonalą myślenie przyczynowo – skutkowe, które wspomaga samokontrolę. Prowadząc obserwację miałam okazję zobaczyć i uchwycić na zdjęciu jego efekt. Na zdjęciu poniżej widać dziewczynkę, która z pełnym skupieniem obserwuje otoczenie by móc bezpiecznie donieść do stolika kubeczek pełen wody.

Zdjęcie 7. Dziewczynka samodzielnie przenosząca wodę.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (28)

To właśnie poprzez rozwój ruchowy dzieci doskonalą zmysły, nabywają precyzji ruchów co ostatecznie wpływa na rozwój intelektualny. Ogromne znaczenie ma tutaj postępowanie dorosłych. W przedszkolu publicznym osoba pełniąca funkcję pomocy nauczyciela przynosi kubki już napełnione wodą na stolik, jest to jak to określiła Maria Montessori forma obsługiwania dzieci. W przedszkolu Akademia Szkraba nauczyciele dają możliwość dziecku wykonać tą czynność samodzielnie, jest to forma wychowania, w której dziecko zdobywa konkretne umiejętności. Na początku ruchy są niezdarne, natomiast pod wpływem ćwiczeń, stają się coraz bardziej skoordynowane, dostarczają dziecku poczucia urzeczywistnienia swoich zamiarów jak i satysfakcji. Z czasem, powtarzanie tej czynności dzieci stają się coraz bardziej świadome otoczenia i siebie.

Ćwiczenia dnia codziennego wiążą się również z pielęgnacją własnej osoby – dzieci samodzielnie korzystają z toalety oraz wykonują samodzielnie wszystkie czynności z tym związane. Samodzielnie zdejmują i zakładają urania, myją i wycierają ręce. Podczas prac manualnych z farbami czy gliną, samodzielnie zakładają fartuszki. Tutaj należy podkreślić świadomość dzieci – wiedzą one że zakładając fartuszek szanują pracę rodziców, nauczycieli. Natomiast młodsze dzieci, które są na etapie opanowywania dopiero tej umiejętności, dostają wsparcie od nauczycieli w postaci instruktarzu zakładania fartuszka, nie jest natomiast bezmyślne obsługiwanie dziecka przez nauczyciela.

W przedszkolu znajdują się również rośliny, o które dzieci dbają systematycznie je podlewając oraz rybki, które dokarmiają. Obecność w edukacji Montessori fauny i flory to element, który ma za zadanie uwrażliwiać i kształtować w dzieciach poczucie odpowiedzialności. Tak też jest w przedszkolu Akademia Szkraba Montessori w Opolu.

Poniżej przedstawiam przykłady materiału z działu ćwiczeń dnia codziennego, z którymi pracują dzieci w przedszkolu. Pomoce mają swój osobny regał, są poukładane względem trudności. Wśród pomocy znajdują się te klasyczne, które opracowała Maria Montessori jak ramki do zapinania i zawiązywania ubrań, serwety do składania. Przedszkole wyposażone jest również w wiele pomocy wykonanych samodzielnie przez nauczycieli. Są to na przykład różnego rodzaju naczynia służące do przelewania wody oraz przesypywania piasku. Pincety duże i małe służące do przekładania małych przedmiotów, doskonalące motorykę małą czy też zestawy do czyszczenia. Dużego zaangażowania dzieci wymaga samodzielne przygotowanie miejsca pracy. Każde dziecko musi je wybrać, właściwie przygotować a po zakończeniu pracy uporządkować.

Na zdjęciu poniżej pokazany jest chłopiec, który nie tylko uczy się przelewać precyzyjnie wodę, ale także ćwiczy mięśnie ręki, które podczas tej czynności wykonują skomplikowaną pracę. Kolorowa woda także przyciąga uwagę dziecka. Wykonując taką pracę dziecko nie tylko skupia się na zadaniu ale również usprawni dłonie.

Dzieci na zdjęciach poniżej doskonalą umiejętności, dzięki którym będą mogły samodzielnie wykonać sobie przekąskę bądź pomogą np. w przygotowaniu śniadania np. Nasypując płatki.

Zdjęcie 8. Dzieci pracujące z pomocami dydaktycznymi z zakresu praktycznych ćwiczeń dnia codziennego.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (23)

5.3. Kształtowanie zmysłów

Zmysły odpowiadają za nasz kontakt ze światem. Dzięki percepcji porządkujemy i pojmujemy wszystkie wrażenia. Materiał sensoryczny ułatwia budowanie struktury własnej wiedzy i wzbogaca doświadczenia dzieci. Pracując z materiałem sensorycznym dziecko uczy się abstrakcyjnych pojęć, np. długości i wielkości – duży/mały czy też długi/krótki. Dobrze zorganizowany, przejrzysty świat pojęć zbudowany na konkretnych doświadczeniach sprzyja myśleniu abstrakcyjnemu oraz stwarza stabilną podbudowę intelektualną.

Materiał do ćwiczenia zmysłów w Akademii Szkraba Montessori jest przejrzyście uporządkowany w regałach. Pomoce szybko przyciągają uwagę dzieci, ponieważ w odróżnieniu do innych pomocy są duże i kolorowe. Regał ustawiony jest w centralnym miejscu. W wyposażeniu przedszkola znajdują się między innymi takie kultowe pomoce jak różowa wieża, brązowe schody czy cylindry. Doskonałą pomocą sensoryczną są też czerwono – niebieskie beleczki choć należą również do grupy pomocy matematycznych. Także wiele innych pomocy znajdujących się w przedszkolu pełni funkcję pomocy sensorycznych a sklasyfikowane są w innej dziedzinie jak np. szorstki alfabet. Dzieci często z nich korzystają.

Największym zainteresowaniem w zakresie pomocy sensorycznych w przedszkolu cieszy się praca z gliną. Dzieci przy tej pomocy zdobywają nie tylko umiejętności sensoryczne kształtując motorykę małą, wrażliwość dotyku ale również umiejętności z samoobsługi samodzielnie zakładając fartuszek. Dzieci wybierają sobie kawałek gliny, a do wykorzystania mają różnego rodzaju wałki z odmiennymi fakturami – gładki, z wypustkami czy też młoteczki. Do formowania figurek używają palców.

Przy użyciu marakasów u dzieci wspomagany jest rozwój zmysłu słuchu. Wychowankowie poznają skalę głośności od bardzo cicho do głośno, uczą się odpowiedniego stopniowania głośniej – ciszej oraz porównywania. Praca z materiałem dźwiękowym wspomaga ich rozwój jaki i również daje dzieciom mnóstwo radości i zabawy.

W przedszkolu znajduje się także mała tabliczka do odróżniania kształtów, znajdują się w niej wszystkie podstawowe kształty geometryczne. Dzięki nim można poznawać dotykiem powierzchnie i kształty co rozwija motorykę małą oraz zwiększa wrażliwość na różnorodność.

Bloki z cylindrami o różnym stopniowaniu pomagają dzieciom w rozumieniu, jak zawsze przy tym samym kształcie może zmienić się wielkość oraz jak przedmioty i otwory do siebie pasują. Kształtowana tu jest umiejętność rozróżniania pojęć niski, wysoki, gruby, cienki, duży, mały, szeroki, wąski, ciasny głęboki.

Zdjęcie 9. Praca dzieci z pomocami dydaktycznymi z zakresu kształcenia zmysłów.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (24)

5.4. Edukacja matematyczna

Dzieci w przedszkolu Akademia Szkraba spotykają się po raz pierwszy z matematyką w wieku 2,5 lat, bo tyle ma najmłodszy wychowanek. Pierwszy kontakt następuje poprzez pomoce sensoryczne, ponieważ są one konstrukcją materiałów matematycznych. W ten sposób poprzez praktyczne ćwiczenia dziecko pobudza swoją ciekawość, a to zachęca je do dalszej nauki.

Natomiast umiejętności typowo matematyczne dzieci doskonalą poprzez dedykowane tej dziedzinie pomoce dydaktyczne. Do wprowadzenia wartości liczb od 1 do 10 w przedszkolu wykorzystywane są czerwono – niebieskie beleczki, w których najdłuższa belka odpowiada liczbie 10. Szorstkie cyfry są także wykorzystywane na co dzień, dzięki nim dzieci opanowują symbole cyfrowe poprzez zmysł dotyku i wzroku. Natomiast najczęściej wykorzystywaną pomocą dydaktyczną z zakresu edukacji matematycznej są opracowane przez Marię Montessori wrzecionka i karty z cyframi, dzięki nim dzieci doskonalą nazewnictwo liczb i ich wartości. Podczas przebywania w przedszkolu miałam okazję zaobserwować przeprowadzoną z dzieckiem lekcję trójstopniową właśnie przy pracy z wrzecionkami.

Przedszkole wyposażone jest również w złoty materiał, który w przedszkolu służy do wprowadzania dzieci w świat tysięcy. Doskonałe ich uzupełnienie stanowią drewniane tablice z cyframi ponieważ dzięki w ich połączeniu dzieci nie tylko poznają namacalną wartość liczby, ale także są w stanie przyporządkować odpowiedni do niej symbol.

Tak jak w poprzednich działach materiał z zakresu umiejętności matematycznych ma swoje dwa regały, a pomoce uporządkowane są względem stopniowania trudności i myślenia abstrakcyjnego.

Zdjęcie 10. Pomoce dydaktyczne z zakresu edukacji matematycznej.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (25)

Na zdjęciu poniżej prowadzenie lekcji trójstopniowej z dzieckiem przy użyciu wrzecionek. Pedagodzy w Akademii Szkraba pozostawiają dzieciom wolny wybór miejsca pracy, nie narzucają pracy na dywaniku.

Zdjęcie 11. Lekcja trójstopniowa z wykorzystaniem wrzecionek.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (17)

5.5. Edukacja językowa

Edukacja językowa w przedszkolu Akademia Szkraba zaczyna się już na etapie rozmowy z nauczycielem. Nauczyciel jest w tej kwestii dobrze przygotowany. Podczas obserwacji zwróciłam uwagę na to, że mówi głośno i wyraźnie. Rozmawia z dziećmi dokładnie opisując zdarzenia, słucha ich i prowadzi z nimi długie, rzeczowe rozmowy. Dokładnie tłumaczy zjawiska oraz stosowana jest również metoda zdartej płyty.

Zanim dzieci zaczną się świadomie posługiwać ołówkiem doskonalą swoją sprawność dłoni i palców przy wykorzystaniu prac manualnych. Korzystając z pomocy sensorycznych takich jak malowanie, praca z gliną przygotowują swoje dłonie do pisania.

W przedszkolu dziecko może swobodnie posługiwać się pomocami dydaktycznymi z zakresu edukacji językowej. Tak też jak poprzednio mają swoje schludne, estetyczne miejsce na regałach, oraz uporządkowane są względem trudności.

Zdjęcie 12. Pomoce dydaktyczne z zakresu edukacji językowej.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (26)

W przedszkolu znajdują się również metalowe ramki, są to formy geometryczne, dzięki którym dzieci trenują motorykę małą. Odrysowanie tych form, malowanie ich i wypełnianie pionowymi i poziomymi kreskami jest dobrym ćwiczeniem do przygotowania dłoni do pisania. Natomiast zanim dzieci w przedszkolu zaczynają samodzielnie pisać posługują się ruchomym, drewnianym alfabetem. W efekcie czego zanim dzieci zaczną opanowywać sztukę pisania ręcznego, mogą już przesuwać literki i składać wyrazy przy użyciu gotowych liter, tutaj często nauczyciel wspiera wychowanka.

W wyposażeniu przedszkola znajdują się również koszyki językowe a materiał jest uporządkowany tak, by dzieci w pierwszej kolejności poznawały wyrazy jednosylabowe. Równolegle w czytaniu i pisaniu dzieci mogą zajmować się podstawami gramatyki wykorzystując odpowiednie do tego pomoce i chętnie z nich korzystają.

Oprócz edukacji z zakresu języka polskiego dzieci w Akademii Szkraba mają możliwość korzystania, przy pomocy nauczyciela, z pomocy dydaktycznych z zakresu języka francuskiego. Dodatkowo raz w tygodniu pojawia się w przedszkolu nauczycielka języka niemieckiego. Prowadzi zajęcia z języka niemieckiego w formie muzycznej.

Na zdjęciu poniżej odbywają się zajęcia z języka niemieckiego. Dzieci śpiewają piosenki.

Zdjęcie 13. Trwająca lekcja języka niemieckiego.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (21)

W przedszkolu znajduje się również kącik czytelniczy. Z książkami obcuje się na co dzień. Te dzieci, które potrafią czytać same z nich korzystają. Natomiast te, które tej umiejętności jeszcze nie posiadają mogą przyłączyć się do dzieci, które słuchają jak nauczyciel czyta na głos.

5.6. Wychowanie kosmiczne

Wychowanie kosmiczne to szerokie pojęcie. W edukacji Montessori opiera się ono na założeniu, że człowiekowi dany jest wspaniały i spójny porządek istnienia: kosmos. Wszystko ma znaczenie dla jednostki i całości świata. Zadaniem edukacji kosmicznej jest rozwijanie w dzieciach odpowiedzialności za świat i siebie nawzajem.

W Akademii Szkraba trenuje się odpowiedzialne obchodzenie z przedmiotami, a liczne materiały z zakresu geografii i biologii pozwalają dziecku zrozumieć funkcjonowanie świata. Prowadzona jest także codziennie lekcja przy tablicy magnetycznej. Dzieci wraz z nauczycielem, omawiają pogodę jaka jest danego dnia, oraz datowanie. Dodatkowo codziennie wylosowane jest zwierzę, którego życie i funkcjonowanie w środowisku jest omawiane. Dzieci samodzielnie przyklejają nalepki do tablicy dzięki czemu utrwalana jest ich wiedza.

Na zdjęciach poniżej widać dziewczynkę pracującą z pomocą z fazami księżyca oraz dziecko pracujące z pomocą z zakresu budowy wewnętrznej człowieka.

Zdjęcie 14. Dzieci pracujące z pomocami dydaktycznymi z zakresu edukacji kosmicznej.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (27)

W przedszkolu znajdują się również rośliny, o które dzieci dbają oraz rybki. Podczas obserwacji miałam okazję zobaczyć jak nauczyciel obchodzi się ze znalezionym pająkiem. Podczas zabaw jedno z dzieci zauważyło zwisającego na pajęczynie pająka. Szybko zbiegły się pozostałe dzieci. Reakcja nauczyciela była inna, od tej którą pamiętam z dzieciństwa, kiedy to nauczyciel rozgniatał stworzenie butem i wyrzucał śmieć za okno. Nauczyciel wykorzystał tą sytuację do poprowadzenia lekcji na temat życia pająków. Taktował go z pełnym szacunkiem, chwycił niewidoczną pajęczynę i pozwolił dzieciom zobaczyć z go bliska, po czym położył pajączka na kawałek papieru i znalazł mu miejsce w roślinach na dworze. Była to piękna lekcja poszanowania zwierząt, także tych najmniejszych.

Podczas obserwowanych przeze mnie trwających zajęć z edukacji kosmicznej przy tablicy dzieci mogły w nich uczestniczyć bądź nie. Jako, że każde dziecko ma również swój indywidualny czas skupienia na zajęciach, mogą je opuścić w dowolnym momencie trwania. W przedszkolu Akademia Szkraba w Opolu w pełni jest szanowana montessoriańska zasada swobody działań dzieci. Nie zmusza się ich do trwania aż do końca zajęć. Natomiast kiedy dziecko decyduje, że nie będzie w nich uczestniczyć, wybiera sobie dowolną pomoc dydaktyczną i z nią pracuje. Podczas tych zajęć miałam okazję zaobserwować jak chłopiec, który po kilku minutach trwania zajęć zdecydował że będzie pracował z pomocą zakresu edukacji sensorycznej. Siedział przy stoliku i ostrożnie przelewał wodę z dzbanka przez lejek do naczynia. Fizycznie był pochłonięty właśnie tą pracą, natomiast cały czas słuchał zajęć odbywających się za plecami. Gdy nauczyciel zadawał pytanie grupie, z którą prowadził zajęcia, ten sam chłopiec pracujący z pomocą odwracał się i udzielał odpowiedzi, po czym wracał do swojej pracy. Czasami też odpowiadał na głos nie odwracając się w stronę nauczyciela. W tej sytuacji mogłam zaobserwować jak doskonali się u niego podzielność uwagi. Jak zaspakaja swoją potrzebę ruchu tj. pracy manualnej, dzięki której wyciszył się i skupił, a przy tym doskonalił intelektualnie.

Zdjęcie 15. Chłopiec nie uczestniczący w zajęciach z edukacji kosmicznej, pracujący z pomocą dydaktyczną.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (16)

Zdjęcie 16. Uchwycony moment, w którym chłopiec udziela odpowiedzi na pytanie zadane przez nauczyciela do dzieci biorących udział w lekcji z edukacji kosmicznej.

Przedszkole Akademia Szkraba Montessori (15)

5.7. Podsumowanie i wnioski końcowe.

W poprzednich podrozdziałach autorka zamieściła arkusze notatek z przebiegu obserwacji, w których opisała zastosowanie metody Marii Montessori na przykładzie punktu przedszkolnego Akademia Szkraba w Opolu. Na ich podstawie autorka znajduje potwierdzenie postawionego w czwartym rozdziale problemu badawczego brzmiącego: Czy metoda Marii Montessori sprawdza się podczas pracy z dziećmi w punkcie przedszkolnym Akademia Szkraba w Opolu?

Potwierdzone zostają także wszystkie pytania szczegółowe jakie postawiono w celu dokładnego zbadania problemu badawczego. Toteż ich potwierdzenie zamieszczone jest poniżej:

  1. Architektura i przygotowane otoczenie punktu przedszkolnego Akademii Szkraba w Opolu jest zgodne z założeniami metody Marii Montessori.
  2. Realizacja zakresu edukacji z dziedziny praktycznych ćwiczeń dnia codziennego
    w punkcie przedszkolnym Akademia Szkraba w Opolu jest zgodna z założeniami metody Marii Montessori.
  3. Realizacja zakresu edukacji kształtowania zmysłów w punkcie przedszkolnym Akademia Szkraba w Opolu jest zgodna z założeniami metody Marii Montessori.
  4. Realizacja zakresu edukacji matematycznej w punkcie przedszkolnym Akademia Szkraba w Opolu jest zgodna z założeniami metody Marii Montessori.
  5. Realizacja zakresu edukacji językowej w punkcie przedszkolnym Akademia Szkraba
    w Opolu jest zgodna z założeniami metody Marii Montessori.
  6. Realizacja zakresu wychowania kosmicznego w punkcie przedszkolnym Akademia Szkraba w Opolu jest zgodna z założeniami metody Marii Montessori.

Najbardziej interesującym doświadczeniem podczas przeprowadzonych badań pedagogicznych było obserwowanie jak w punkcie przedszkolnym funkcjonuje montessoriański system swobody i wolności dzieci. Autorka z zaciekawieniem obserwowała jak wychowankowie odnajdują swój indywidualny sposób przyswajania wiedzy. Wszystko odbywało się w atmosferze spokoju i skupienia.

Zwróciła uwagę również na domowy charakter placówki. Tworzy ją mała, dziesięcioosobowa grupa dzieci oraz trzech nauczycieli, pojawiających się w różnych godzinach. Mała grupa sprawia, że dzieci czują się swobodniej a nauczyciele mogą baczniej obserwować i wspierać rozwój wychowanków. W związku z tym, że grupa jest zróżnicowana wiekowo autorka przyglądała się jak dzieci starsze pomagają młodszym natomiast młodsze obserwują i uczą się od starszych. Obserwowała również jak rano wychowankowie oczekują na siebie nawzajem snując przypuszczenia, kto przyjdzie do przedszkola następny, witając koleżankę czy kolegę wiwatami. Natomiast odchodzącym rodzicom rysowały na szybach serduszka. Relacje jakie panują między wychowankami oraz nauczycielami urzeczywistniają to, że dzieci czują się w tym miejscu dobrze a autorka osobiście miała wrażenie, że czują się tutaj one jak w swoim drugim domu.

Podsumowując, autorka dochodzi do wniosku, że w punkcie przedszkolnym Akademia Szkraba w Opolu tworzenie przyjaznego otoczenia dla dzieci jest tak samo ważne jak zasadach pedagogiki Montessori. Maria Montessori nazywała swoje placówki Domami Dziecięcymi. Określało to z góry charakter tego miejsca.

Zakończenie

Wizja wychowania zaproponowana przez Marię Montessori ma głęboki wymiar humanistyczny i personalistyczny. Może być wyzwaniem dla osób dorosłych, by wychowanie było prawdziwym dialogiem pedagogicznym, a praca z dzieckiem – radosnym obowiązkiem.

Metoda Montessori opiera się na założeniu, że każdy człowiek w momencie narodzin otrzymuje trzy dary natury. Pierwszym z nich jest zmysł poznania świata tj. umiejętność spontanicznego przyjmowania sygnałów z otoczenia. Drugi dar to wrodzone tendencje do samorozwoju. Trzecim darem są trwające pewien czas zdolności rozwoju takich umiejętności jak, mowa ruch i inne. Te proste obserwacje spowodowały, że opracowana przez nią metoda należy do najbardziej nowatorskich i specyficznych metod nauczania.

Pedagogika Montessori to świat, w którym najistotniejszą rolę odgrywa rozwój dziecka. Dzięki niej dziecko dorasta na ciekawą, otwartą, pewną siebie osobę.

Jeżeli chcielibyśmy zmienić życiowy wzór człowieka powinniśmy zacząć od fundamentu, czyli dziecka. Trzeba umożliwić mu takie warunki rozwoju, aby mogło budować poczucie własnej wartości by w przyszłości było osobą kreatywną i odpowiedzialną za siebie i innych.

W pedagogice Montessori dziecko zawsze stawia się w centrum – oddaje się pełen szacunek dla indywidualnego rytmu i własnych możliwości. Pedagogika Montessori opiera się na twierdzeniu, że dziecko posiada wewnętrzną siłę życiową i chęci do nauki.

Nauczyciel pełni rolę wspierającą, jest zawsze gotowy do udzielenia pomocy. W swojej pracy opiera się głównie na obserwacji, dzięki której śledzi pracę w różnych momentach rozwoju i dzięki indywidualnemu podejściu pomaga dziecku iść dalej. Słowa: Pomóż mi, abym mógł sobie samemu pomóc wyrażają ten szczególny rodzaj pomocy wychowawczej.

Otoczenie jest tak uporządkowane, by odpowiadało potrzebom dziecka w różnych stadiach rozwoju. Środowisko otaczające dziecko to nie tylko dopasowane do dziecka meble ale też materiał.

Maria Montessori wielokrotnie podkreślała współpracę między dzieckiem, nauczycielem oraz otoczeniem. Brany pod uwagę jest przede wszystkim poziom rozwoju dziecka a nie jego wiek. Każde dziecko jest jedyne w swoim rodzaju i rozwija się według własnego rytmu, dlatego rolą nauczyciela jest dopasowanie zajęć do indywidualnych potrzeb dziecka.

Założenia Marii Montessori zostały współcześnie potwierdzone a koncepcja pracy z dzieckiem są obecnie szeroko znane i realizowane w licznych przedszkolach i szkołach. Montessori popularyzowała otwieranie w placówkach bibliotek oraz organizowanie świetlic i jadalni dla dzieci, czyli to co współcześnie w szkolnictwie jest na porządku dziennym.

Jak pisała sama Montessori nie unikniemy odpowiedzialności. Nasze dzieci są przyszłością, a my jesteśmy dla nich wzorem i od tego jak będziemy je traktować, zależy ich przyszłość. Dzieci, które są nieodpowiednio traktowane, noszą w sobie ból i frustrację przez całe życie, natomiast dzieci które doznają ciepła, miłości, szacunku, zrozumienia, mają szansę stać się pełnowartościowymi ludźmi.

Źródło: Elżbieta Horoszczak, Metoda Marii Montessori w przedszkolu na podstawie Akademii Szkraba Montessori w Opolu, WSB 2016.